Executieve functies

Kinderen in de tienerjaren blijken vaak nog moeite te hebben met de executieve functies. Dit is een verzamelnaam voor cognitieve vaardigheden die helpen om een taak op een rationele manier uit te voeren. Deze worden aangestuurd vanuit de prefrontale cortex in de hersenen. Omdat dit gebied zich pas in de vroege volwassenheid volledig ontwikkelt, is het niet verwonderlijk dat tieners vaak moeite hebben met vaardigheden als plannen en organiseren.1 De Amerikaanse psychologen Peg Dawson en Richard Guare onderscheiden de volgende twaalf executieve functies:2

planning

reactie-inhibitie

taakinitiatie

werkgeheugen

organisatie

emotie-regulatie

aandacht

flexibiliteit

time management

stresstolerantie

doorzettingsvermogen

metacognitie

We kunnen de executieve functies in vier groepen indelen. De eerste groep functies is betrokken bij het plannen van taken, de tweede bij het reguleren van emoties. De derde groep functies regelt het beginnen aan een taak en het volhouden daarvan. De laatste groep is betrokken bij de reflectie op het eigen denken en handelen. Wanneer deze vier groepen functies goed ontwikkeld zijn kunnen we een taak vlot en efficiënt uitvoeren.

De executieve functies kunnen goed worden geoefend in de context van het lesgeven. Als een leerling bijvoorbeeld niet goed georganiseerd is kan een specifieke opdracht, zoals het ‘s avonds klaarleggen van de schoolspullen, helpen om aan deze functie te werken. De functies die gaan over het reguleren van emoties laten zich goed oefenen bij het voorbereiden van een toets of presentatie. De functies die te maken hebben met het beginnen aan een taak en het volhouden daarvan kunnen worden verbeterd bij het maken van huiswerk. Ten slotte is de gewoonte om terug te kijken op een proefwerk een goede oefening voor de reflectieve functies.

Literatuur

1 Peg Dawson en Richard Guare, Executieve functies bij kinderen en adolescenten: een praktische gids voor diagnostiek en interventie (Amsterdam: Hogegrefe, 2019), 13.

2 Peg Dawson en Richard Guare, Slim maar…: versterk je executieve functies en vergroot je succes, vert. Richard Meijer (Amsterdam: Hogegrefe, 2016).